De stad Oudenaarde besefte reeds vroeg het belang van haar uitzonderlijke historische archief. In 1828 werd een eigen stedelijke archiefdienst ingericht. De eerste archivaris was Bartholomeus De Rantere, een lokale kleermaker met een passie voor geschiedenis. Uit deze beginperiode bleef bewaard: een gedeeltelijke inventaris van het oud archief, een archiefschema en een archiefbewerkingsplan.

Sinds 1828 was - quasi ononderbroken - een archivaris opgenomen in het personeelskader van de stad. Vooral in de jaren 1840 en 1850 en in de jaren 1930 werd een actieve acquisitiepolitiek gevoerd. De archivaris stond niet alleen in voor het archief van de stedelijke administratie, maar trachtte ook actief zoveel mogelijk archieven van andere Oudenaardse archiefvormers te verzamelen. Op die manier werden onder meer belangrijke archieven van Oudenaardse rederijkerskamers en tapijtwevers van de vernietiging gered. Jammer genoeg werd het herkomstbeginsel bij de verzamelde archieven niet altijd gerespecteerd en werd alles op een hoopje geïnventariseerd als zijnde ‘oud archief van de stad Oudenaarde’. Pas heel recent werd werk gemaakt van het onderscheiden van de verschillende archiefvormers die vervat zitten onder het ‘oud archief van de stad Oudenaarde’. Dit gebeurde aan de hand van een grondige studie van de geschiedenis van de archiefdienst en resulteerde in een archievenoverzicht dat op de website van het archief ter beschikking wordt gesteld.

In een tweede fase werden ook alle herkenbare privaatrechterlijke archieven geregistreerd in Archiefbank Vlaanderen. Archiefbank Vlaanderen wordt gebruikt om recente privaatrechterlijke archiefacquisities van de archiefdienst te registreren. Momenteel zijn ongeveer 76 archieven op deze manier herkenbaar gemaakt voor het publiek. Een blik op het overzicht van de in Archiefbank ontsloten archieven leert dat het stadsarchief Oudenaarde privaatrechterlijke archieven bewaart die teruggaan tot de 14de eeuw. Het stadsarchief bewaart opmerkelijk veel archieven van lokale schuttersverenigingen. Ook gaaibolverenigingen die actief waren in Oudenaarde in de 19de en 20ste eeuw zijn goed vertegenwoordigd. Daarnaast zijn er archieven van diverse verenigingen, personen en families. Waarvan de archieven van de families Liedts en Raepsaet van nationaal belang zijn, aangezien de belangrijke ambten die sommige familieleden vervulden aan het einde van de 18de eeuw en in de eerste helft van de 19de eeuw. Bedrijfsarchieven zijn in het Oudenaardse stadsarchief ondervertegenwoordigd. Nogal wat bedrijfsarchieven uit de regio kwamen via de werking van het voormalige Rijksarchief Ronse in het Rijksarchief Beveren-Waas terecht.
De oudste documenten in het stedelijk archief klimmen op tot de 13de eeuw. Enkele van deze archiefstukken - zoals de poortersboeken van Oudenaarde en van Pamele uit de 13de-16de eeuw en een keurenboek uit 1338 - komen ook sinds 2011 voor op de Vlaamse Topstukkenlijst.

Andere initiatieven waarin het stadsarchief participeert:

• Het Oudenaardse stadsarchief bewaart niet alleen archieven maar ook waardevolle collecties museale objecten en publicaties. De museale collecties (autografen, bedevaartvaantjes, boekbanden en maculatuur, foto's, koningsbriefjes, munten en penningen, porseleinkaarten, rederijkersargumenten, volksliederen, zegelstempels) zijn raadpleegbaar via de MOVE-website van de provincie Oost-Vlaanderen.
• De rijke verzameling oude Vlaamse drukken werd in 2011 ingevoerd in de onlinedatabank van de Vlaamse Erfgoedbibliotheek: Short Title Catalogus Vlaanderen. Deze verzameling bevat onder meer unieke werken van Oudenaardse drukkers en de verzameling Oost-Vlaamse rederijkersargumenten van Edmond Vander Straeten (1826-1895). Ook de verzameling historische weekbladen is grotendeels ontsloten in deze databank.

Stadsarchief Oudenaarde
Bisschopskwartier
Sint-Walburgastraat 9, 9700 Oudenaarde
T 055 30 07 06
www.oudenaarde.be
archief@oudenaarde.be