Het kasteel van Gaasbeek bevindt zich in het hart van het Pajottenland,
ten zuidwesten van Brussel. In het historisch kasteel bevindt zich
één van de boeiendste musea van de Vlaamse Gemeenschap.
Buiten een museum herbergt het kasteel van Gaasbeek ook een historisch
archief, dat in 1921 door de laatste kasteelvrouwe met de rest van
de eigendommen aan de gemeenschap werd overgedragen. Deze kasteelvrouwe,
markiezin Arconati Visconti, was een opmerkelijke dame met uitgesproken
links-radicale opvattingen.
Dertig jaar was de jonge Française Marie Peyrat, toen ze
in 1873 huwde met de rijke markies Giammartino Arconati Visconti,
en haar intrek nam in het kasteel van Gaasbeek, één
van de vele domeinen in het bezit van de adellijke familie. De nieuwe
markiezin was de dochter van een uiterst links lid van de Franse
Assemblée Nationale, van wie ze zich de lijfspreuk eigen
maakte: "Le cléricalisme, voilà l'ennemi".
In het politiek salon, dat door haar werd gehouden, was onder meer
de linkse radicaal Léon Gambetta een spilfiguur.
Maar het kasteel van Gaasbeek had toen al een lange en vaak turbulente
geschiedenis achter de rug. De graaf van Egmond, die in 1568 samen
met graaf van Horne op bevel van de hertog van Alva werd onthoofd,
was op dat ogenblik heer van Gaasbeek. Zijn geest, zo zegt men,
waart nog door de gangen van het kasteel. Een andere heer van Gaasbeek,
Alexander Louis Scockaert, huwde in het begin van de achttiende
eeuw met een achterkleinddochter van Pieter Paul Rubens, en zo komt
het dat diens testament zich nu bevindt in het kasteelarchief.
Dat kasteelachief is een typevoorbeeld van een Ancien Regime familiearchief
dat als een archiefconglomeraat kan omschreven worden. De 85 meter
archiefmateriaal vormt een complex geheel van uiteenlopende bestanden
en deelbestanden uit verschillende periodes. Die raakten in de loop
der tijden door elkaar gemengd, en werden in de negentiende eeuw
samengesmolten en geïnventariseerd door Jules Van Cromphout
(1887).
Op het einde van de 17de eeuw kwam de heerlijkheid in handen van
Louis Alexander Scockaert, graaf van Tirimont. Honderd jaar later
stierf de familie Scockaert uit, bij gebrek aan mannelijke nakomelingen.
Door huwelijksbanden met de Arconati Visconti’s kwam het patrimonium
daarop in handen van dit Milanees geslacht. Het archief omvat hoofdzakelijk
familiearchief van het adellijk geslacht Scockaert de Tirimont en
verwanten. Er zijn in de loop der eeuwen verschillende andere familiepapieren
in het archief terechtgekomen, onder meer van de Henegouwse geslachten
François en Gaulthier, de Brugse-Wase familie de Boneem en
geparenteerden (wat de aanwezigheid verklaart van de Rubensarchivalia),
persoonlijke bescheiden van Paul Arconati, een Italiaans Arconati-Viscontiarchief,
documenten afkomstig van de familie Horne uit het kasteel van Niel
(door aankoop in 1894), de familiepapieren Wouwermans (1972) en
het "legaat Frans Cumont" (1976).
De meeste stukken uit het Scockaert-familiearchief hebben betrekking
op goederenbeheer. Persoonlijke archivalia zoals briefwisseling
ontbreken voor het Ancien regime. Door verdere aankopen van eigendommen
kwamen ook de zeventiende- en achttiende-eeuwse archieven van de
heerlijkheden Tirimont en Gaasbeek op het kasteel terecht. Vermits
deze laatste omschrijving een aantal omliggende dorpen omvatte kunnen
we spreken van een soort streekarchief. In 1969 werd hieraan het
parochierarchief van Gaasbeek toegevoegd.
Het archief is na afspraak raadpleegbaar in de bibliotheek van
het Kasteel van Gaasbeek.
Archief bewaard op het Kasteel van Gaasbeek, 1297-1923
Gaasbeek, Historisch Archief van het Kasteel van Gaasbeek
http://www.kasteelvangaasbeek.be
bekijk alle edities
omhoog
