Tijdens de campagne voor de Europese en regionale verkiezingen
van 13 juni 2004 is het opvallend hoe drastisch het belang van de
politieke affiche verminderd is. De affiches zijn niet langer het
voornaamste uithangbord van een politieke partij, en waarschijnlijk
zullen ze in de komende decennia zelfs volledig uit het straatbeeld
verdwijnen. Het is ooit anders geweest!
Op 22 maart 1892 stemde de gemeenteraad van Leuven een nieuw politiereglement.
Voortaan waren verkiezingsaffiches slechts op negentien plaatsen
in de stad toegelaten en mochten ze uitsluitend door een aangestelde
stadsambtenaar worden aangebracht.
Op de uitgehangen affiches werd een belasting geheven, maar het
waren niet uitsluitend fiscale redenen die de interesse in dit drukwerk
verklaren. De affiches werden namelijk niet rechtstreeks aan de
"openbare plakker" overgemaakt, maar via tussenkomst van
de politie van Leuven. Een politieagent inde het verschuldigde bedrag
en stuurde vervolgens het pakje affiches door. Uiteraard werd terloops
ook even de tekst en de afbeelding aan een controle onderworpen.
In 1924 kwam er zelfs een formele opdracht van de procureurs des
konings van Leuven om alle verdachte affiches te signaleren.
De bedoelingen van het stadsbestuur waren dan wel historisch noch
cultureel, maar dankzij het reglement van 1892 is wel een waardevolle
verzameling affiches bewaard gebleven. Artikel 5 van het reglement
gaf immers de aanzet tot de collectievorming: De openbare
plakker zal geen plakkaart plakken, zonder er, op voorhand, een
afdruksel van op het gemeentesecretariaat nedergelegd te hebben.
Verkiezingsaffiches werden vooral belangrijk na de Eerste Wereldoorlog,
toen door de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht elke
stem even zwaar telde. De politieke affiches uit deze periode bevatten
dikwijls "zware" symbolen. Tegenstanders of hun ideologie
werden afgebeeld als gevaarlijke dieren, en met dreigende kleuren
en pakkende slogans werd getracht de kiezer te overtuigen.
Na de Tweede Wereldoorlog werden de affiches zakelijker en minder
geladen en slechts zelden vinden we nog de meesterwerken van voor
de oorlog. De persoonlijkheid van de kandidaat treedt sterker op
de voorgrond en algemene slogans maken samen met saaie portretfoto's
al jaren de dienst uit. De politieke strijd wordt vandaag hoofdzakelijk
via andere media uitgevochten …
De affiches van voor de Eerste Wereldoorlog zijn helaas onvindbaar,
maar uit de periode tussen 1914 en circa 1970 beschikt het stadsarchief
van Leuven over een unieke collectie van politieke, culturele en
commerciële affiches: een originele filmaffiche van Sneeuwwitje,
het programma van de Ronde van Frankrijk uit 1939, een verkiezingsaffiche
van Rex … het zijn slechts enkele voorbeelden uit een rijke
verzameling die duizenden exemplaren omvat.
De afficheverzameling kan helaas niet in de leeszaal ter inzage
worden gegeven. De collectie is slechts fragmentair ontsloten en
de kans op beschadiging van het kwetsbare papier is te groot. Bovendien
mag de financiële waarde van de affiches niet onderschat worden
en dient het risico op diefstal tot een minimum beperkt. Om deze
reden worden de affiches ook enkel voor tentoonstellingen uitgeleend
indien er strikte veiligheidswaarborgen kunnen gegeven worden.
Het stadsarchief van Leuven werkt aan een oplossing voor dit probleem,
en startte een project op waarbij de affiches geïnventariseerd
en gedigitaliseerd worden. Uiteindelijk is het de bedoeling om in
de (digitale) leeszaal elke bezoeker de kans te geven onze rijke
collectie affiches uit de twintigste eeuw te bewonderen.
Collectie verkiezingsaffiches van de stad Leuven,
1919-1939
Stadsarchief Leuven
bekijk alle edities
omhoog
